Permiyen Yokoluşu: Bir Felaket Olayı

Permian Yokoluş, Büyük Ölüm olarak da bilinen, Dünya tarihindeki en şiddetli kitlesel yokoluş olayıydı. Yaklaşık 252 milyon yıl önce meydana geldi ve deniz canlılarının %90’ından ve karasal canlıların %70’inden fazlasının yok olmasına neden oldu. Permian Yokoluşunun nedeni hala tartışmalıdır, ancak volkanik aktivite, iklim değişikliği ve okyanuslardaki oksijensizlik kombinasyonu olduğuna inanılmaktadır. Bu olay, Dünya ekosistemleri üzerinde derin bir etkiye sahipti ve biyolojik çeşitliliğin toparlanması milyonlarca yıl sürdü. Bu, gezegenimizdeki hayatın kırılganlığını hatırlatan bir uyarıdır.


Dinozorların yok oluşunu sık sık duyarız, ancak bu muhteşem yaratıkların ortaya çıkışını düşünmeyiz. Dinozorlardan önce ne vardı? Onlardan önce gelen hayvanlar ne oldu? Dinozorların yok olması bir kitle yok olma olayıydı. Yok olma, belirli bir türün tamamen ortadan kaybolması anlamına gelir. Örneğin, dodo kuşu, yakın zamanda yok olan bir hayvandır. Birden fazla tür aynı anda yok olduğunda, bu bir kitle yok oluşu olarak bilinir.

Dinozorların yok olması gerçekten de bir kitle yok olma olayıydı, ancak gezegenimizin uzun tarihindeki tek olanı değildi. Zaman içinde birçok kitle yok oluş gerçekleşmiştir. Bugün, Permiyen yok oluşu hakkında meraklıyız: tam olarak neydi?

Yaklaşık 300 milyon yıl önce başlayan Permiyen dönemi, dinozorların çağından önceye denk gelir. Bu dönemde, sinapsitler Dünya’ya yerleşti. Bu yaratıklar, sürüngenler ve memelilerin bir karışımına benzeyen, hatta bazıları onları bir kertenkele ile köpek karışımına benzetirlerdi! Bunun yanı sıra, çeşitli deniz hayvanları, geniş bir ağaç ve diğer bitkiler vardı. Bu bitki ve hayvanların fosilleri bulunmuş, bilim insanlarının bunların o dönemde var olduğunu belirlemelerini sağlamıştır.

Bu fosillerin yerleşim yerlerini inceleyerek, bilim insanları birçok bitki ve hayvanın aynı anda var olmayı bıraktığını gözlemlemiştir. Belirli zaman dilimleri, yaşayan organizmaların azalması nedeniyle fosillerde bir azalma gösterir. Bu bitki ve hayvanlar, yaklaşık 252 milyon yıl önce Permiyen döneminin sonlarına doğru ve Triyas Dönemi’nin başlangıcında yok olmuşlardır. Bu kanıt, Permiyen dönemindeki kitle yok oluşunun, tarihteki en yıkıcı kitle yok olma olayı olarak kabul edilmesini doğrular. Bu olay, büyük ölçüde ölümcüllüğü nedeniyle “Büyük Ölüm” olarak adlandırılır. Bu dönemde yaklaşık olarak deniz yaşamının %95’i ve kara yaşamının %70’i, bitkiler ve hayvanlar da dahil olmak üzere yok olmuştur.

Peki, bu felaket olayına ne sebep oldu? Birçok bilim insanı, dinozorların yok oluşunun bir asteroidin Dünya’ya çarpmasıyla gerçekleştiğine inanmaktadır. Permiyen döneminde benzer bir olay meydana geldi mi? Bilim insanları, Permiyen yok oluşunun sebebini hala araştırmaktadır. Onlar o dönemde Dünya’nın çevresinde belirli değişiklikler olduğunu gözlemlemişlerdir. Örneğin, okyanus suyu daha sıcak hale gelmiş ve oksijen seviyeleri azalmış, bu da deniz hayvanlarının hayatta kalması son derece zor hale getirmiştir.

Bu değişiklikleri açıklamak için bilim insanları çeşitli teoriler öne sürmüştür. Bazıları, dinozorların yok oluşuyla benzer şekilde, bir asteroid çarpmasının sorumlu olabileceğini önermektedir. Bu tür bir çarpışma, atmosfere büyük miktarda toz salıverir. Güneş ışığının eksikliği daha soğuk sıcaklıklara neden olacak ve bitkilerin ölmesine ve ardından hayvanların ölümüne yol açacaktır.

Başka bir teori, okyanus akıntılarının önemli değişikliklere uğramış olabileceğini öne sürmektedir, bu da suyun etkili bir şekilde dolaşmasını engellemiştir. Okyanus akıntıları, gezegenin üzerinde sıcak ve soğuk suyu dağıtmada hayati bir rol oynar. Bu akıntılar bozulmuş olsaydı, suyun oksijen seviyeleri azalır ve birçok deniz türünün ölümüne neden olurdu.

Başka bir teori, “Büyük Yok Oluş” olarak bilinen kitlesel yok olma olayının birden fazla volkanik patlamadan kaynaklandığını öne sürmektedir. Özellikle, Sibirya Tuğlaları denilen bir bölgede binlerce yıl süren patlamalar oldu. Bir asteroit çarpması gibi, bu volkanik patlamalar küresel bir soğutma etkisine neden olmuş ve asit yağmurlarına yol açmış olabilir. Asit yağmuru, havada belirli kimyasalların fazlalığı olduğunda bitkilerin ölümüne yol açabilen bir durumdur. Ayrıca, volkanlar uzun bir süre boyunca atmosfere önemli miktarda karbondioksit salan büyük yangınlara neden oldu. Bu karbondioksit artışının, bitkilerin ve hayvanların hayatta kalmasını zorlaştırarak küresel ısınmaya katkıda bulunmuş olabileceği düşünülmektedir.

Bu nedenle, bilim adamları, Permian yok oluşunun en muhtemel nedeninin volkanlar olduğuna gittikçe daha çok inanmaktadır. Ancak, bu kitlesel yok oluş sırasında meydana gelen olayları daha iyi anlamak için hala araştırmalar yapmaktadırlar. Bununla birlikte, yok oluş olayının sonunda dinozorların yükselmesini desteklediği bilinmektedir. Dünya’nın çevresi değiştikçe, sürüngenler diğer hayvan gruplarına kıyasla hayatta kalma açısından daha elverişli bir ortam bulmuşlardır. Birçok tür yeni iklim değişikliğine uyum sağlayamazken, sürüngenler gelişmiş ve onlardan önce gelen sinapsidleri yerlerine geçirdi. Bu, en azından bir süre için Dünya’da dinozorların hakimiyetine yol açtı.

Permian yok oluşunun nedeni hakkında düşünceleriniz nelerdir? Böyle bir olayın tekrar meydana gelebileceğine inanıyor musunuz?

Deneyin

Eğer Permian dönemi yaşamına daha derinlemesine inmek isterseniz, neden bir arkadaşınız veya aile üyenizle bu etkinliklerden bazılarını denemiyorsunuz?

  • Permian yokoluşu sırasında Dünya’da yaşamın nasıl olduğunu hayal edin. Hayal gücünüzü kullanarak o dönemde yaşayan bir hayvanın perspektifinden bir hikaye yazın. Ne gözlemliyorsunuz? Düşünceleriniz nelerdir? Ardından, hikayenizi bir arkadaşınız veya aile üyenizle paylaşın.
  • Kendi volkanınızı oluşturun! Sağlanan rehber gibi bir kılavuzu takip edin veya size uygun başka birini bulun. “Patlayabilen” bir volkan yapın. Bir arkadaşınız veya aile üyenizle dışarıya çıkıp patlamayı gözlemleyin. Sahneniz için oyuncaklar veya oyun hamuru kullanarak bitki ve hayvanlar bile oluşturabilirsiniz.
  • Bir fosil avı macerasına çıkın! Bilim adamları, milyonlarca yıl önceki yaşama ilişkin içgörüler elde etmek için fosilleri kullanır. Fosillerin nasıl oluştuğu hakkında daha fazla bilgi edinin ve ardından bir arkadaşınız veya aile üyenizle onları arayın. Mahallenizi, kurumuş bir dere yatağını veya bir parkı keşfedebilirsiniz. Bir fosil bulma şansının en yüksek olduğunu düşündüğünüz yer neresidir? Ne tür bir fosil bulabileceğinizi düşünüyorsunuz?

Harika Kaynaklar

  • https://www.britannica.com/dictionary (6 Nis., 2023 tarihinde erişildi)
  • https://www.britannica.com/science/Permian-extinction (15 Eki., 2022 tarihinde erişildi)
  • https://www.nationalgeographic.com/science/article/permian-extinction (15 Eki., 2022 tarihinde erişildi)
  • https://www.nationalgeographic.com/science/article/how-the-worlds-worst-mass-extinction-set-the-stage-for-dinosaurs (15 Eki., 2022 tarihinde erişildi)
  • https://earth.stanford.edu/news/what-caused-earths-biggest-mass-extinction#gs.f730hu (15 Eki., 2022 tarihinde erişildi)

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir